نشست علمی «فرایند و ضوابط واژهگزینی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی» برگزار شد
پژوهشکده مطالعات ترجمه میزبان نشست علمی بررسی فرایند و ضوابط واژهگزینی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی
در این نشست، استادان و کارشناسان زبان و ترجمه با تأکید بر علمیبودن و ساختارمند بودن فرایند واژهگزینی، به بررسی پیوند میان ترجمه و برابرگزینی و ضرورت تعامل نهادهای زبانی با جامعه دانشگاهی پرداختند.
برگزاری نشست علمی «فرایند و ضوابط واژهگزینی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی» در پژوهشکده مطالعات ترجمه
نشست علمی «فرایند و ضوابط واژهگزینی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی» روز ۲۵ آبان ۱۴۰۴ به همت پژوهشکده مطالعات ترجمه برگزار شد. دبیر علمی این نشست دکتر ثمر احتشامی (رئیس پژوهشکده مطالعات ترجمه)، دبیری اجرایی نشست دکتر زهرا عاطفمهر و اعضای کمیته علمی و سخنرانان نشست شامل دکتر علیاشرف صادقی (چهره ماندگار کشور؛ استاد بازنشسته دانشگاه تهران و عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی) و خانم نسرین پرویزی (معاون گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی) بودند. این نشست با تمرکز بر موضوع واژهگزینی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با هدف تبیین سازوکارهای نهادی، تاریخی و علمی برابرگزینی و نقش آن در ترجمه و تولید متون علمی برگزار شد.
واژهگزینی؛ فرایندی علمی، نهادی و پاسخگو
در بخش آغازین نشست، بر این نکته تأکید شد که واژهگزینی نوین نباید به عنوان فعالیتی صرفاً ذوقی یا فردی تلقی شود؛ بلکه فرآیندی دانشبنیان، جمعی و تابع ضوابط مشخص است و آگاهی از تاریخچه و سازوکار رسمی آن، پیشنیاز مشارکت آگاهانه و نقد سازنده در این حوزه به شمار میرود. این نگاه، واژهگزینی را به مثابه یک فعالیت رسمی و مرتبط با نیازهای زمانه معرفی کرد که از طریق ساختارهای نهادی و روشمند استمرار یافته است.
جمعبندی نشست در دو محور اصلی
- محور تاریخی و نهادی: فعالیتهای واژهگزینی در ایران، بهویژه در قالب فرهنگستانهای سهگانه، روندی پیوسته، اصلاحشونده و پاسخگو به نیازهای زمانه بوده است. همچنین تأکید شد که برابرگزینی موفق محصول یک نهاد منسجم با پشتوانه تاریخی است، نه اقدامات پراکنده و سلیقهای.
- محور علمی و فرایندی: واژهگزینی نوین فرآیندی نظاممند، چندمرحلهای و مشارکتی است که بر پایه استانداردهای علمی شناختهشده در سطح جهان پیش میرود. همچنین با معرفی الگوهای تطبیقی سایر کشورها، نشست تلاش کرد قضاوت درباره معادلها را از دایره سلیقه شخصی خارج کرده و به عرصه ارزیابی کارشناسی و مقایسهای وارد کند.
واژهگزینی و ترجمه؛ دو روی یک سکه
یکی از نکات برجسته نشست، تأکید بر رابطه تنگاتنگ واژهگزینی و ترجمه بود. در گزارش نهایی آمده است که ترجمه بدون پشتوانه واژهگزینی علمی به آشفتگی زبانی میانجامد و از سوی دیگر واژهگزینی بدون توجه به نیازهای واقعی عرصه ترجمه، در انزوا و بیتأثیری باقی خواهد ماند. بنابراین، پیوند این دو حوزه، شرط ضروری برای ساماندهی زبان علمی و تخصصی در کشور عنوان شد.
نتایج و دستاوردهای نشست
- نتایج آموزشی و تبیینی: نشست به شفافسازی کامل فرایند نهادی واژهگزینی برای جامعه دانشگاهی کمک کرد و به عنوان گامی مهم در کاهش فاصله و سوءتفاهمهای احتمالی میان دانشگاه و نهادهای رسمی زبان عمل نمود.
- نتایج روششناختی: یک الگوی ساختارمند از مراحل تولید واژه مصوب (از شناسایی نیاز تا تصویب نهایی) ارائه شد که میتواند در آموزش و نقد علمی در حوزههای مرتبط به عنوان یک چارچوب معیار مورد استفاده قرار گیرد.
- نتایج تطبیقی و بینالمللی: معرفی تجربه دیگر کشورها نشان داد که واژهگزینی مسئلهای جهانی است و راهحلهای آن قابل یادگیریاند. این نگاه، امکان تحلیل ایران در متن تجارب جهانی را فراهم کرد و از انزوای تحلیلی جلوگیری نمود.
در نهایت نیز این نشست توانست پاسخهایی مستند و ساختاریافته درباره «چگونگی»، «اصول» و «سابقه» واژهگزینی در ایران ارائه دهد و بستری مناسب برای تعاملات تخصصی آینده میان پژوهشکده مطالعات ترجمه و فرهنگستان زبان و ادب فارسی فراهم کند.
چالشهای مطرحشده در نشست
در بخش بررسی چالشها، نشست به سه سطح از مسائل و موانع اشاره کرد:
- چالش تاریخی و نهادی (داخلی): از جمله وجود تصور نادرست درباره توقف یا بیاثر بودن فعالیتهای واژهگزینی و همچنین خطر گسست تجربی میان نسلهای فعال در این حوزه به دلیل کمبود مستندسازی و آموزش ساختارمند.
- چالش ساختاری و فرایندی (عملیاتی): از جمله ابهام در مراحل و مسئولیتها و همچنین دشواری هماهنگی میان فرهنگستان و جامعه بزرگ کاربران (بهویژه مترجمان و نویسندگان) برای ترویج و پذیرش واژههای مصوب.
- چالش تطبیقی و جهانی: از جمله خطر انزوا از جریانهای جهانی و نبود الگویی بومی که در عین بومی بودن، مبتنی بر تجارب موفق و ناموفق جهانی باشد.
سروش
نظر شما :