نشست تخصصی آموزش و پرورش تطبیقی

برگزاری نشست علمی «نگاهی به فرهنگ آموزش در ژاپن؛ تلاش‌ها و چالش‌ها» در دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی  

نشست علمی «نگاهی به فرهنگ آموزش در ژاپن؛ تلاش‌ها و چالش‌ها» روز ۲۵ آبان ۱۴۰۴ به همت گروه آموزش و پرورش دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی و با همکاری انجمن علمی دانشجویی آموزش و پرورش  با دبیری علمی خانم دکتر زهرا صالحی متعهد در سالن کنفرانس دکتر شعاری‌نژاد برگزار شد. این برنامه به عنوان نخستین نشست از سلسله نشست‌های آموزش و پرورش تطبیقی با هدف واکاوی تجربه آموزشی ژاپن و استخراج آموزه‌های قابل استفاده برای نظام آموزشی ایران برگزار شد.

در این نشست، دکتر ابوالفضل بختیاری (عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان) با موضوع «فرهنگ آموزش در ژاپن، فراتر از آموزش» و دکتر ملیحه ربیعی (مدرس دانشگاه فرهنگیان و پژوهشگر مرکز پژوهش‌های مجلس) با موضوع «تربیت اجتماعی در مدارس ابتدایی ژاپن» به ارائه دیدگاه‌ها و یافته‌های خود پرداختند.

فرهنگ آموزش در ژاپن؛ فراتر از کلاس و کتاب

در بخش نخست، فرهنگ آموزش در ژاپن به عنوان یک «نظام تربیتی جامع» معرفی شد؛ نظامی که در آن مدرسه صرفاً محل انتقال دانش نیست، بلکه بستری برای پرورش شخصیت، اخلاق اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و نظم جمعی است. تاکید شد که موفقیت آموزشی ژاپن بیش از هر چیز ریشه در فرهنگ مدرسه دارد؛ فرهنگی که به دانش‌آموز یاد می‌دهد چگونه عضو مؤثر جامعه باشد.

یکی از ویژگی‌های برجسته این نظام، پرورش «انسان مسئول» از سال‌های ابتدایی است. در مدارس ژاپن، دانش‌آموزان در فعالیت‌هایی مانند نظافت مدرسه، نظم‌دهی محیط آموزشی، همکاری در امور روزمره و مشارکت در کارهای جمعی نقش مستقیم دارند و این فعالیت‌ها به عنوان یک سازوکار تربیتی، بخشی از برنامه مدرسه محسوب می‌شود.

نقش محوری معلم؛ حرفه‌ای‌گرایی و یادگیری مستمر

در ادامه نشست، بر جایگاه کلیدی معلم در نظام آموزشی ژاپن تأکید شد. معلمان در این کشور تنها اجراکننده برنامه درسی نیستند؛ بلکه در فرایندهایی همچون برنامه‌ریزی مشارکتی، تحلیل درس، مشاهده کلاس‌های یکدیگر و دریافت بازخورد حرفه‌ای به صورت مستمر درگیرند. این فرهنگ حرفه‌ای، باعث ارتقای مداوم کیفیت آموزش و ایجاد هم‌افزایی درون مدرسه می‌شود.

همچنین پیشنهاد شد که در ایران نیز تقویت الگوهایی مشابه «یادگیری حرفه‌ای معلمان» می‌تواند از طریق ایجاد محفل‌های گفت‌وگوی آموزشی، کارگاه‌های تحلیل تدریس و مراکز خلاقیت معلمی در سطح مدارس و مناطق دنبال شود.

تربیت اجتماعی در مدارس ابتدایی ژاپن

در بخش دوم نشست، تمرکز بر تربیت اجتماعی در مدارس ابتدایی ژاپن بود؛ رویکردی که هدف آن، آماده‌سازی دانش‌آموز برای زیستن در جامعه و یادگیری مهارت‌هایی مانند کار گروهی، احترام به دیگران، نظم اجتماعی، همکاری، مسئولیت‌پذیری و حل تعارض است.

تأکید شد که تربیت اجتماعی در ژاپن نه یک درس مستقل و حاشیه‌ای، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مدرسه است و از طریق تجربه روزمره و مشارکت عملی دانش‌آموزان شکل می‌گیرد.

رونمایی از کتاب «فرهنگ آموزش در ژاپن: فراتر از آموزش»

یکی از بخش‌های ویژه این نشست، رونمایی از کتاب «فرهنگ آموزش در ژاپن: فراتر از آموزش» بود که با حضور نویسندگان انجام شد. این اثر به عنوان منبعی تازه در حوزه آموزش تطبیقی معرفی شد و گامی در جهت توسعه منابع علمی در زمینه تحلیل نظام‌های موفق آموزشی به شمار می‌رود.

تجربه ژاپن؛ الهام‌گیری با بومی‌سازی

در جمع‌بندی نشست تأکید شد که الگوگیری از ژاپن به معنای تقلید نیست؛ بلکه نیازمند الهام‌گیری دقیق، تحلیل شرایط فرهنگی و نهادی ایران، و بومی‌سازی مرحله‌ای است. همچنین اشاره شد که برخی چالش‌های نظام آموزشی ژاپن مانند فشار روانی بالا، رقابت شدید و اضطراب تحصیلی نیز باید در تحلیل‌ها لحاظ شود تا نگاه واقع‌بینانه‌ای نسبت به این تجربه شکل گیرد.

در پایان نشست، بر ضرورت تقویت آموزش و پرورش تطبیقی، گسترش گفت‌وگوهای علمی و تداوم این سلسله نشست‌ها تأکید شد. برنامه با استقبال گسترده دانشجویان و اساتید همراه بود و فضای پرسش‌وپاسخ و گفت‌وگوی تخصصی، از بخش‌های مهم این رویداد علمی محسوب می‌شد.