نشست علمی نقد و بررسی کتاب «جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن» در دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد

نشست علمی «نقد و بررسی کتاب جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن» اثر آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی، با تمرکز بر مقایسه و تحلیل دیدگاه‌های علامه طباطبائی و استاد شهید مرتضی مطهری، روز شنبه ۲۲ آذر ۱۴۰۴، از ساعت ۱۵ تا ۱۷، به همت شورای تحول علوم انسانی دانشگاه علامه طباطبائی و با همکاری دانشکده الهیات این دانشگاه، در سالن شیخ مفید برگزار شد.

این نشست علمی با دبیری قدسیه حبیبی (عضو هیئت علمی گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علامه طباطبائی) و با حضور جمعی از اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری برگزار شد و به بررسی یکی از مهم‌ترین آثار آیت‌الله مصباح یزدی در حوزه فلسفه اجتماعی و تحلیل قرآنی مفاهیم جامعه و تاریخ اختصاص داشت. در ابتدای نشست، دکتر سید حسین شرف‌الدین، عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، به معرفی اجمالی کتاب پرداخت و با بیان ساختار کلی اثر، به تشریح رویکرد آیت‌الله مصباح یزدی در تحلیل مفاهیم جامعه، تاریخ و نسبت آن‌ها با آموزه‌های قرآنی پرداخت.

وی تأکید کرد که این کتاب را باید در بستر منازعات فکری دهه‌های گذشته و در پاسخ به برخی قرائت‌های فلسفی و اجتماعی از تاریخ و جامعه فهم کرد. در ادامه، دکتر سعید طاووسی مسرور، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، به‌عنوان ناقد نخست، دیدگاه‌های انتقادی خود را درباره کتاب مطرح کرد.

وی با اشاره به کم‌رنگ بودن مباحث تاریخی در مقایسه با مباحث فلسفی و اجتماعی، اظهار داشت که اثر از حیث ساختار علمی نیازمند بازنگری‌هایی از جمله افزودن نمایه و انسجام‌بخشی بیشتر به فصل‌بندی است.

دکتر طاووسی همچنین در بخش محتوایی نقد خود، رویکرد استاد شهید مطهری و علامه طباطبایی در تبیین ماهیت جامعه را نسبت به دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی قابل دفاع‌تر دانست و بر تفاوت‌های مبنایی این دیدگاه‌ها در فهم «واقعیت اجتماعی» تأکید کرد. سپس دکتر رضا ملایی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی، به‌عنوان ناقد دوم، به زمینه‌ها و انگیزه‌های نگارش کتاب پرداخت و خاطرنشان کرد که آیت‌الله مصباح یزدی این اثر را در واکنش به جریان‌های فکری چپ متجدد و دیدگاه‌هایی که متأثر از اندیشه‌هایی همچون فلسفه هگل و قرائت‌های خاص از تاریخ بودند، به نگارش درآورده است.

وی تأکید کرد که بدون توجه به این بستر تاریخی و فکری، فهم دقیق مواضع نویسنده در این کتاب ممکن نخواهد بود. در بخش پایانی نشست، دکتر شرف‌الدین در پاسخ به نقدهای مطرح‌شده، به تبیین دقیق‌تر دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی درباره «اعتباری بودن جامعه» پرداخت. وی توضیح داد که مقصود از این تعبیر، ناظر به یک بحث فلسفی در باب وجود جامعه است و به معنای انکار آثار و پیامدهای اجتماعی و روانی جامعه بر افراد نیست. به گفته وی، آیت‌الله مصباح یزدی همانند استاد مطهری و علامه طباطبایی، به تأثیرگذاری جامعه بر فرد باور دارد، اما جامعه را دارای وجود مستقل و عینی جدا از افراد نمی‌داند.

این نشست با طرح پرسش‌هایی از سوی حاضران و گفت‌وگویی علمی و سازنده میان اساتید ادامه یافت و در نهایت با جمع‌بندی مباحث به پایان رسید. فضای علمی نشست و استقبال گسترده دانشجویان تحصیلات تکمیلی، به‌ویژه در حوزه فلسفه اجتماعی و اندیشه اسلامی، نشان‌دهنده اهمیت و ضرورت تداوم برگزاری چنین نشست‌هایی در دانشگاه بود. شرکت‌کنندگان در پایان، خواستار برگزاری نشست‌های تخصصی بیشتری در زمینه تحلیل تطبیقی اندیشه متفکران معاصر اسلامی شدند.