گزارش نشست علمی «استانداردسازی و بومی‌سازی راهنمای APA برای فعالیت روان‌شناختی با سالمندان»

گزارش نشست علمی «استانداردسازی و بومی‌سازی راهنمای APA برای فعالیت روان‌شناختی با سالمندان» نشست علمی «استانداردسازی و بومی‌سازی راهنمای APA برای فعالیت روان‌شناختی با سالمندان بر مبنای فرهنگ ایرانی–اسلامی» با حضور جمعی از اساتید دانشگاه علامه طباطبائی و پژوهشگران حوزه سالمندی، روز دوشنبه ۲ دی‌ماه ۱۴۰۴ با مسئولیت آقای دکتر عبداله معتمدی برگزار شد.

این نشست که در چارچوب سلسله‌نشست‌های علمی پژوهشکده سالمندی برگزار گردید، با هدف بررسی چگونگی تطبیق دستورالعمل‌های انجمن روان‌شناسی آمریکا (APA) با نیازهای فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی سالمندان ایرانی طراحی شده بود.

تأکید بر ضرورت استانداردسازی و تفسیر فرهنگی APA در آغاز نشست، دکتر معتمدی با اشاره به جایگاه راهنمای APA به‌عنوان یکی از معتبرترین چارچوب‌های جهانی در حوزه روان‌شناسی، بر این نکته تأکید کردند که استفاده از این راهنما در بافت ایران نیازمند استانداردسازی، تفسیر و بومی‌سازی دقیق است.

ایشان افزودند تجربه سالمندی در ایران تحت تأثیر عواملی چون ساختار خانواده، ارزش‌های دینی، روابط بین‌نسلی و هنجارهای فرهنگی شکل می‌گیرد و این مؤلفه‌ها باید در طراحی و اجرای مداخلات روان‌شناختی مورد توجه قرار گیرد.

در ادامه، خانم دکتر حسین ثابت نیز توضیح دادند که اصول APA در فرهنگ ایرانی باید با ملاحظاتی نظیر نقش پررنگ خانواده، جایگاه سالمند در ساختار اجتماعی و ارزش‌های معنوی تلفیق شود. مرور اصول پایه‌ای APA در حوزه سالمندی در بخش نخست نشست، مفاهیم پایه‌ای راهنمای APA در حوزه سالمندی مرور شد.

از جمله این اصول می‌توان به اخلاق حرفه‌ای، حساسیت فرهنگی، احترام به کرامت فردی، استقلال سالمند، رضایت آگاهانه و توجه به تفاوت‌های فردی اشاره کرد. طرح چالش‌های کاربردی در کار بالینی با سالمندان ایرانی در ادامه، دکتر زارع بهرام‌آبادی و دکتر احمد برجعلی به چالش‌های عملی به‌کارگیری راهنمای APA در کار بالینی با سالمندان ایرانی پرداختند. برخی از مهم‌ترین موارد مطرح‌شده عبارت بودند از: تفاوت‌های زبانی و معنایی در ابزارهای ارزیابی نقش خانواده در تصمیم‌گیری درمانی حساسیت سالمندان نسبت به سرعت گفتار، لحن و زبان بدن مشاور ضرورت ایجاد فضای امن و محترمانه در جلسات درمانی در این بخش تأکید شد که مشاوران علاوه بر رعایت استانداردهای APA، باید به ویژگی‌های ارتباطی و فرهنگی سالمندان ایرانی نیز توجه ویژه داشته باشند.

بررسی تطابق مداخلات روان‌شناختی با اصول APA در بخش سوم نشست، دکتر معتمدی، دکتر حسین ثابت، دکتر خانجانی و دکتر زارع هر یک به‌صورت مجزا نمونه‌هایی از مداخلات رایج روان‌شناختی در حوزه سالمندی را بررسی کردند و نشان دادند که چگونه می‌توان این مداخلات را با اصول APA هماهنگ ساخت.

از جمله نکات کلیدی این بخش، توجه به استقلال سالمند، پرهیز از نگاه پاتولوژیک به سالمندی و استفاده از روش‌های ارتباطی متناسب با توان شناختی سالمندان بود. حرکت به سوی بومی‌سازی بر مبنای فرهنگ ایرانی–اسلامی در بخش چهارم، بحث‌ها به سمت بومی‌سازی راهنمای APA پیش رفت.

اساتید حاضر در نشست بر این نکته تأکید داشتند که دستورالعمل‌های APA باید با مؤلفه‌هایی مانند: ارزش‌های خانواده‌محور باورهای دینی و معنوی نقش‌های اجتماعی سالمندان حساسیت‌های فرهنگی در بیان هیجان و درخواست کمک هماهنگ شود.

در این بخش تصریح شد که این تطبیق به معنای تغییر اصول APA نیست، بلکه نوعی ترجمه فرهنگی و کاربردی آن در بافت ایران محسوب می‌شود. چشم‌انداز آینده و پیشنهادهای مطرح‌شده در بخش پایانی نشست، چشم‌انداز تدوین نسخه بومی‌شده APA برای سالمندان ایرانی مطرح شد. سخنرانان پیشنهاد کردند: کمیته‌ای تخصصی برای تدوین دستورالعمل بومی تشکیل شود پژوهش‌های میدانی درباره تجربه سالمندی در ایران گسترش یابد ابزارهای ارزیابی معتبر و هنجاریابی‌شده توسعه پیدا کند نسخه بومی‌شده به‌عنوان مرجع آموزشی و بالینی در دانشگاه‌ها و مراکز درمانی مورد استفاده قرار گیرد جمع‌بندی در پایان نشست تأکید شد که استانداردسازی و بومی‌سازی راهنمای APA در حوزه سالمندی، یک ضرورت علمی، اخلاقی و فرهنگی است و می‌تواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت خدمات روان‌شناختی به سالمندان ایرانی ایفا کند.