برگزاری نشست تخصصی «آسیبشناسی تأخیر ازدواج جوانان و تدوین توصیههای سیاستی»
بررسی ابعاد اجتماعی، فرهنگی و نهادی تأخیر در ازدواج جوانان در نشست تخصصی دانشگاه علامه طباطبائی نشست تخصصی «آسیبشناسی تأخیر ازدواج جوانان و تدوین توصیههای سیاستی» با حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران حوزه خانواده و نمایندگان دستگاههای اجرایی به همت پژوهشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد.
این نشست با مسئولیت علمی دکتر جواد خدادادی سنگده و با مشارکت دکتر ربابه نوری، دکتر بهمن بهمنی و دکتر مهدی متقیفر، در چارچوب برنامه «نشستهای کمک به حل مسائل کشور» برگزار شد و به بررسی ریشهها، پیامدها و راهکارهای سیاستی مرتبط با افزایش سن ازدواج و تأخیر در تشکیل خانواده در میان جوانان ایرانی پرداخت.
در ابتدای نشست، شرکتکنندگان با تأکید بر اهمیت خانواده به عنوان یکی از بنیادیترین نهادهای اجتماعی، پدیده تأخیر در ازدواج را مسئلهای چندبعدی و پیچیده توصیف کردند که نمیتوان آن را صرفاً به مشکلات اقتصادی تقلیل داد.
به اعتقاد حاضران، اگرچه مشکلات معیشتی، اشتغال و مسکن در کاهش تمایل جوانان به ازدواج نقش مهمی دارند، اما تحولات فرهنگی، تغییر سبک زندگی، تحولات هویتی نسل جوان، ضعف آموزشهای مهارتی، تغییر الگوهای ارتباطی و برخی کاستیهای نهادی نیز در شکلگیری وضعیت کنونی سهم قابل توجهی دارند.
یکی از محورهای اصلی مباحث نشست، مسئله هویتیابی و آمادگی جوانان برای ورود به زندگی بزرگسالی بود. استادان حاضر در نشست با اشاره به تمرکز گسترده نظام آموزشی بر رقابتهای تحصیلی و کنکور، بر این نکته تأکید کردند که بسیاری از نوجوانان و جوانان فرصت کافی برای خودشناسی، شناخت تواناییها، تعیین مسیر زندگی و کسب مهارتهای لازم برای تصمیمگیریهای مهم زندگی را به دست نمیآورند.
در نتیجه، بخشی از جوانان در حالی وارد دانشگاه یا بازار کار میشوند که همچنان با ابهامهای هویتی، تحصیلی و شغلی مواجهاند و آمادگی روانی لازم برای پذیرش مسئولیتهای زندگی مشترک را ندارند. در بخش دیگری از نشست، خلأ آموزشهای رسمی در زمینه روابط عاطفی، انتخاب همسر، مهارتهای ارتباطی و آمادگی برای ازدواج مورد توجه قرار گرفت.
سخنرانان معتقد بودند که نظام آموزشی کشور در سالهای گذشته کمتر به آموزش مهارتهای زندگی و روابط انسانی پرداخته است و همین موضوع موجب شده بسیاری از جوانان دانش و تجربه خود را از منابع غیررسمی، فضای مجازی و شبکههای اجتماعی کسب کنند.
به اعتقاد آنان، این وضعیت میتواند زمینهساز شکلگیری روابط آسیبزا، تجربه شکستهای عاطفی، بیاعتمادی به روابط پایدار و در نهایت تعویق ازدواج شود. حاضران همچنین به نقش خانواده در فرآیند ازدواج پرداختند.
در این بخش تأکید شد که اگرچه خانواده در فرهنگ ایرانی جایگاه مهمی در حمایت از فرزندان دارد، اما در برخی موارد، مداخله بیش از اندازه خانوادهها در انتخاب همسر و تصمیمگیریهای مرتبط با ازدواج، مانعی در مسیر استقلال جوانان و تشکیل خانواده محسوب میشود.
شرکتکنندگان بر ضرورت بازتعریف نقش خانواده از یک نهاد کنترلگر به نهادی حمایتگر، مشاور و تسهیلکننده تأکید کردند. از منظر اجتماعی و فرهنگی نیز کاهش تعاملات اجتماعی، تضعیف شبکههای سنتی معرفی و همسرگزینی، کاهش رفتوآمدهای خانوادگی و محدود شدن فضاهای امن آشنایی میان جوانان از جمله عوامل مؤثر بر تأخیر در ازدواج عنوان شد.
به باور کارشناسان، بسیاری از سازوکارهای سنتی و اجتماعی که در گذشته نقش مهمی در معرفی افراد و تسهیل ازدواج ایفا میکردند، در سالهای اخیر تضعیف شدهاند و جایگزین مناسبی برای آنها شکل نگرفته است.
در ادامه نشست، موضوع نگرش نسل جدید به ازدواج و خانواده مورد بحث قرار گرفت. سخنرانان با اشاره به تغییرات فرهنگی و سبک زندگی، اظهار کردند که بخشی از جوانان ازدواج را محدودکننده آزادیهای فردی، فرصتهای شغلی و سبک زندگی خود تلقی میکنند.
همچنین تجربه طلاق در اطرافیان، نگرانیهای حقوقی، ترس از انتخاب اشتباه و تصویر منفی ارائهشده از زندگی مشترک در برخی فضاهای رسانهای، از جمله عواملی دانسته شد که بر نگرش جوانان نسبت به ازدواج تأثیر گذاشته است.
شرکتکنندگان همچنین به نقش رسانهها در بازنمایی خانواده و ازدواج اشاره کردند و بر ضرورت تولید روایتهای واقعبینانه، امیدبخش و مبتنی بر تجربههای موفق زندگی مشترک تأکید نمودند.
به اعتقاد آنان، بخشی از محتوای رسانهای موجود، تصویری تنشآلود، خستهکننده و غیرجذاب از زندگی خانوادگی ارائه میکند که میتواند در کاهش مطلوبیت ازدواج نزد نسل جوان مؤثر باشد. از دیگر محورهای مهم نشست، بررسی ابعاد نهادی و حکمرانی مسئله ازدواج بود.
حاضران با اشاره به تعدد دستگاهها و نهادهای مسئول در حوزه جوانان، خانواده و آسیبهای اجتماعی، نبود یک متولی مشخص و مقتدر برای سیاستگذاری و هماهنگی امور خانواده را یکی از چالشهای مهم اینحوزه دانستند.
به باور آنان، پراکندگی مسئولیتها موجب شده است برنامهریزیها و مداخلات مرتبط با ازدواج و خانواده از انسجام و اثربخشی لازم برخوردار نباشد.
در جمعبندی مباحث، صاحبنظران مجموعهای از توصیههای سیاستی را ارائه کردند که از جمله آنها میتوان به تقویت آموزش مهارتهای زندگی و آمادگی برای ازدواج از دوره نوجوانی، ارتقای خدمات مشاوره تخصصی، بازتعریف نقش خانواده در فرآیند ازدواج، حمایت از شبکههای اجتماعی و محلی تسهیلکننده ازدواج، اصلاح روایتهای فرهنگی و رسانهای درباره خانواده، ایجاد سازوکارهای منسجم حکمرانی در حوزه خانواده و همچنین تداوم حمایتهای اقتصادی از جوانان اشاره کرد.
شرکتکنندگان در پایان تأکید کردند که مسئله تأخیر در ازدواج جوانان، پدیدهای صرفاً اقتصادی نیست و حل آن مستلزم نگاهی جامع و چندبعدی است. از این رو، سیاستگذاری مؤثر در این حوزه باید همزمان به ابعاد فرهنگی، اجتماعی، آموزشی، روانشناختی، اقتصادی و نهادی توجه کند و با بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها و پژوهشهای علمی، زمینه اتخاذ تصمیمهای مبتنی بر شواهد را فراهم آورد.
سروش
نظر شما :