نشست نقد و بررسی کتاب «Aging and the Role of Exercise, Training, and Physical Activity» برگزار شد

نشست نقد و بررسی کتاب «Aging and the Role of Exercise, Training, and Physical Activity» با حضور اعضای هیئت علمی دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه علامه طباطبائی و جمعی از استادان و صاحب‌نظران حوزه سالمندی، پزشکی و علوم ورزشی، سه‌شنبه ۲۴ شهریورماه ۱۴۰۵ در سالن اجتماعات کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه برگزار شد.

در این نشست، دکتر غلامعلی کارگر، رئیس دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه علامه طباطبائی، دکتر سیدمرتضی طیبی، دکتر بختیار ترتیبیان و دکتر رسول اسلامی، اعضای هیئت علمی دانشکده، و همچنین دکتر صالحه مرتضوی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و رئیس اداره سالمندان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، و دکتر فرشاد غزالیان، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات و رئیس کمیته توانبخشی فدراسیون پزشکی ورزشی، حضور داشتند.

در ابتدای نشست، دکتر غلامعلی کارگر با تأکید بر اهمیت پیشگیری و ارتقای کیفیت زندگی از طریق ورزش، بر ضرورت گسترش فعالیت‌های علمی و آموزشی در حوزه ورزش سالمندی تأکید کرد. وی با اشاره به فعالیت پژوهشکده سالمندی در دانشکده روان‌شناسی، ایجاد ارتباط میان حوزه سالمندی و تربیت بدنی و فراهم کردن زمینه برای ارائه درس تخصصی «ورزش سالمندی» را ضروری دانست.

معرفی کتاب و رویکرد علمی آن

در ادامه، دکتر احسان موحدیان، مدیر جلسه، به معرفی کتاب پرداخت. این اثر با عنوان فارسی «سالمندی و نقش ورزش، تمرین و فعالیت بدنی» توسط انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی منتشر شده و دکتر سیدمرتضی طیبی، دکتر بختیار ترتیبیان و دکتر رسول اسلامی ویراستاران آن هستند.

کتاب در ۹ فصل، ابعاد مختلف سالمندی را از منظر فیزیولوژیک، سلولی و عملکردی بررسی می‌کند. نظریه‌های سالمندی با تأکید بر نظریه ورزش، سلول‌های بنیادی در سالمندی، تغییرات توده عضلانی و ترکیب بدن، التهاب، اختلال عملکرد آنزیم‌ها، اختلالات خواب، دستگاه تولیدمثل زنان، بیماری‌های مرتبط با افزایش سن و مشکلات کنترل وضعیت بدن در سالمندان از جمله موضوعات مطرح‌شده در این اثر است.

از ویژگی‌های این کتاب، مشارکت پژوهشگران ایرانی و بین‌المللی در تدوین آن است. بر اساس توضیحات ارائه‌شده در نشست، ۱۰ نویسنده ایرانی و ۱۷ نویسنده بین‌المللی از کشورهای مختلف در نگارش کتاب مشارکت داشته‌اند و تلاش شده است ساختار اثر با استانداردهای بین‌المللی همخوانی داشته باشد.

دکتر سیدمرتضی طیبی در تشریح روند تدوین کتاب، گسترش فعالیت‌های گروه فیزیولوژی ورزشی در حوزه سالمندی و ورزش و شکل‌گیری یک تیم بین‌المللی برای تدوین اثر را از زمینه‌های اصلی شکل‌گیری این پروژه عنوان کرد.

سالمندی؛ پدیده‌ای اجتناب‌ناپذیر و نیازمند رویکرد میان‌رشته‌ای

دکتر بختیار ترتیبیان نیز با اشاره به دشواری تألیف آثار علمی گروهی و بین‌المللی، سالمندی را پدیده‌ای اجتناب‌ناپذیر دانست و بر ضرورت مواجهه علمی و چندبعدی با آن تأکید کرد.

وی با اشاره به بررسی نظریه‌های مختلف سالمندی در کتاب گفت در تدوین بخش نظری تلاش شده است دیدگاه‌های مختلف پژوهشگران داخلی و خارجی درباره فرآیند سالمندی در چارچوبی جامع ارائه شود.

به گفته دکتر ترتیبیان، افزایش طول عمر با توقف فرآیند پیری متفاوت است و تفاوت‌های ژنتیکی و سلولی موجب می‌شود سالمندی در افراد مختلف به شکل‌های متفاوتی بروز کند؛ از این رو، این پدیده نیازمند رویکردی یکپارچه و چندنظری است.

دکتر رسول اسلامی نیز با اشاره به روند رو به رشد سالمندی در ایران، این موضوع را پدیده‌ای چندوجهی دانست که ابعاد اجتماعی، اقتصادی و سلامت را دربرمی‌گیرد و بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت رشته‌های مختلف علمی برای مواجهه با آن تأکید کرد.

وی گفت برنامه‌ریزی برای سالمندی سالم نباید به زمان بروز ناتوانی موکول شود، بلکه لازم است از دوره پیش از سالمندی و به‌ویژه میان‌سالی آغاز شود. به گفته وی، فعالیت‌های ورزشی مقاومتی می‌تواند به حفظ ذخیره عضلانی و ارتقای کیفیت زندگی در سال‌های سالمندی کمک کند.

تأکید بر تغییر رویکرد از بیماری‌محوری به کارکردمحوری

دکتر صالحه مرتضوی، ناقد نخست کتاب، با اشاره به روند افزایش جمعیت سالمندان در ایران، توجه زودهنگام به سیاستگذاری در این حوزه را ضروری دانست و سالمندی را موضوعی میان‌رشته‌ای معرفی کرد.

وی بر ضرورت تغییر رویکرد از «بیماری‌محوری» به «کارکردمحوری» تأکید کرد و گفت افزایش طول عمر زمانی اهمیت دارد که با حفظ کیفیت زندگی، استقلال و توانمندی افراد همراه باشد.

دکتر مرتضوی همچنین افزایش تحرک بدنی و انجام تمرینات ورزشی متناسب را از عوامل مؤثر در پیشگیری از بسیاری از بیماری‌ها دانست و بر ضرورت توجه به نیازهای ویژه سالمندان در طراحی فضاها و برنامه‌های ورزشی تأکید کرد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، در نقد ساختار و محتوای کتاب نیز پیشنهادهایی از جمله به‌روزرسانی آمار، توجه بیشتر به نقش خانواده، تقویت ارتباط مباحث با نظام سلامت، توجه بیشتر به تفاوت‌های جنسیتی و استفاده از دیدگاه سالمندشناسان و متخصصان طب سالمندی را مطرح کرد.

وی همچنین افزودن برخی عناصر آموزشی مانند اهداف یادگیری، چکیده پایان فصل، نکات کلیدی، منابع پیشنهادی و پرسش‌های کلیدی و نیز تکمیل ارجاع‌دهی برخی شکل‌ها و نمودارها را برای ویرایش‌های بعدی پیشنهاد کرد.

تأکید بر تقویت جنبه‌های کاربردی کتاب

دکتر فرشاد غزالیان، ناقد دوم کتاب، این اثر را حاصل یک کار گروهی ارزشمند دانست و توجه به موضوع سالمندی را با توجه به روند جمعیتی کشور، ضروری عنوان کرد.

وی با اشاره به عنوان کتاب، بر ضرورت شفافیت بیشتر در تعریف و نسبت مفاهیم «ورزش»، «تمرین» و «فعالیت بدنی» تأکید کرد و گفت عنوان اثر، انتظار بررسی گسترده نقش این مؤلفه‌ها در سالمندی را ایجاد می‌کند.

دکتر غزالیان فصل‌بندی کتاب را در مجموع مناسب ارزیابی کرد و در عین حال پیشنهادهایی درباره ترتیب برخی مباحث و اصلاح تعدادی از اصطلاحات تخصصی ارائه داد.

وی همچنین وجود ابزارهای ارزیابی در کتاب را از نقاط قوت آن دانست و در عین حال بر ضرورت افزایش سهم مباحث کاربردی و فعالیت بدنی در ویرایش‌های بعدی تأکید کرد.

توجه به نقدها در ویرایش‌های آینده

در بخش پایانی نشست، نویسندگان کتاب ضمن تشکر از نقدها و پیشنهادهای مطرح‌شده، بر اهمیت دیدگاه منتقدان در ارتقای کیفیت ویرایش‌های بعدی تأکید کردند.

آنان توضیح دادند که در تدوین کتاب تلاش شده است ابعاد زیستی و اجتماعی سالمندی هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد و فصل‌های پایانی نیز به مباحث فیزیولوژیک مرتبط با این دوره از زندگی اختصاص یافته است.

نویسندگان همچنین اعلام کردند پیشنهادهای مطرح‌شده درباره واژه‌گزینی، ساختار کتاب و افزایش جنبه‌های کاربردی در ویرایش‌های بعدی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

در همین راستا، به تهیه سه پیش‌نویس دستورالعمل برای سالمندان فعال، نیمه‌فعال و بیمار توسط انجمن مرتبط با این حوزه در دانشگاه اشاره شد که می‌تواند زمینه‌ای برای توسعه بخش‌های کاربردی کتاب و بهره‌گیری از یافته‌های علمی در برنامه‌های مرتبط با سالمندان باشد.

تأکید بر آغاز برنامه‌ریزی برای سالمندی سالم از دوره میان‌سالی

در جمع‌بندی نشست، حاضران سالمندی را پدیده‌ای اجتناب‌ناپذیر و چندبعدی دانستند که مواجهه مؤثر با آن نیازمند همکاری میان‌رشته‌ای حوزه‌هایی همچون فیزیولوژی ورزشی، پزشکی، روان‌شناسی و علوم اجتماعی است.

همچنین تأکید شد که برنامه‌ریزی برای سالمندی سالم باید سال‌ها پیش از ورود افراد به دوره سالمندی آغاز شود و دوره میان‌سالی می‌تواند فرصت مهمی برای سرمایه‌گذاری بر سلامت آینده باشد.

در این چارچوب، فعالیت بدنی منظم و تمرینات مقاومتی به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های مهم در حفظ توانایی‌های جسمانی و عملکردی افراد مورد توجه قرار گرفت و بر ضرورت طراحی برنامه‌ها و فضاهای ورزشی متناسب با نیازهای سالمندان تأکید شد.

کتاب «Aging and the Role of Exercise, Training, and Physical Activity» نیز به‌عنوان تلاشی علمی برای پیوند میان مباحث نظری سالمندی و حوزه ورزش و فعالیت بدنی، با مشارکت پژوهشگران ایرانی و بین‌المللی، معرفی شد.

در پایان نشست تأکید شد دانشگاه‌ها می‌توانند با توسعه پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، آموزش تخصصی و تولید دانش در حوزه ورزش سالمندی، نقش مؤثری در پاسخ علمی به روند رو به رشد سالمندی و ارتقای کیفیت زندگی سالمندان ایفا کنند.