کارگاه آموزشی با عنوان «کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت مجلات علمی»

کارگاه آموزشی با عنوان «کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت مجلات علمی» برگزار شد

در ابتدای این کارگاه که با استقبال فراوان اعضای هیئت علمی و مسئولان نشریات علمی روبرو شد، دکتر سیدعلی حسینی مدیر مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه با تبریک همگرایی مجدد همکاران و ابراز خرسندی از تمرکز بر مسئله نشریات علمی به عنوان اعتبار دانشگاه و اعضای هیئت علمی، به چالش‌های سال گذشته اشاره کرد. ایشان اهمیت پنج تا شش ماه آینده در برنامه کاری و تقویم دانشگاهی را بسیار حیاتی توصیف کرد و از همکاران و سردبیران تقاضا کرد تا با همتی مضاعف، سیاست‌های جدید را در راستای ارتقای داخلی و بین‌المللی نشریات پیگیری کنند.

وی با اشاره به تدوین سیاست‌های جدید در معاونت پژوهشی دانشگاه توسط معاونت پژوهشی دانشگاه افزود: «هدف‌گذاری دانشگاه در سال جاری، ارتقای حداقل ۸ نشریه علمی به تراز و سطح بین‌المللی است. تحقق این هدف بزرگ و تحول‌آفرین، جز با همراهی، هم‌افزایی و مشارکت فعال تمام ارکان دانشگاه عملی نخواهد شد.»

در بخش اول این کارگاه؛ خانم دکتر ثمر احتشامی رئیس پژوهشکده مطالعات ترجمه به تشریح سازوکارهای نوین، ضرورت دقت در ساختار مقالات و پیامدهای نگران‌کننده استفاده نادرست از ابزارهای هوش مصنوعی پرداختند. فرآیند ارسال و ویراستاری چکیده‌های مبسوط به این پژوهشکده، تشریح ساختار پنج‌گانه چکیده‌های مبسوط و وضعیت منابع، لزوم ارزیابی مقالات توسط نرم‌افزارهای سنجش درصد استفاده از هوش مصنوعی، پیش از ورود مقالات به مرحله داوری، میزان مداخلات ماشینی شفاف، تکیه بر «هوش مصنوعی به عنوان ابزار کمک‌کننده» و نه «تولیدکننده علم»، به عنوان رویکرد اخلاقی و استاندارد دانشگاه از مواردی است که توسط ایشان مورد تشریح و تاکید قرار گرفت.

در ادامه، بخش اصلی این کارگاه آموزشی با عنوان «کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت مجلات علمی» با ارائه دکتر پیام کبیری، مشاور نمایه‌سازی و ارتقای مجلات علمی، برگزار شد که به بررسی جامع ابزارها، چالش‌های اخلاقی، و سیاست‌های بین‌المللی در این حوزه پرداخت. این کارگاه در شرایطی برگزار می‌شود که بر اساس آمارهای بین‌المللی، مدیریت مجلات بدون بهره‌گیری از هوش مصنوعی در سال‌های آینده به دلیل حجم انبوه مقالات، سرعت بالای نشر و پیچیدگی‌های تقلب علمی تقریباً غیرممکن خواهد بود. دکتر کبیری در ابتدای این کارگاه با مرور تاریخچه هوش مصنوعی و تبیین شاخه‌های مختلف آن اعم از یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، شبکه‌های عصبی و پردازش زبان طبیعی، به تفاوت ابعاد سه‌گانه هوش مصنوعی اشاره کرد.

در این کارگاه، سرفصل‌های کلیدی کاربرد هوش مصنوعی برای کمک به سردبیران و مدیران مجلات در ۱۰ محور اصلی دسته‌بندی شد و بخش مهمی از آن به بیانیه‌ها و اصول مشترک نهادهای بین‌المللی نظیر ICMJE، COPE، WAME  و ناشرانی همچون Elsevier اختصاص داشت. این مشاور علم‌سنجی به بررسی رفتارهای زبانی ابزارهای مولد متن پرداخت و خاطرنشان کرد که اگرچه هیچ ابزار واحدی سند محکومیت قطعی نیست، اما سردبیران می‌توانند با کنار هم قرار دادن مجموعه‌ای از سرنخ‌ها، متون تولید شده با AI را شناسایی کنند و به تشریح مهم‌ترین نشانه‌های متون ماشینی پرداخت.

دکتر پیام کبیری در بخش پایانی این رویداد، با ارائه سرفصلی تحت عنوان «حفظ نمایه‌های مجلات کشور»، به بررسی علل سقوط و خروج مجلات از پایگاه استنادی Scopus پرداخت و بر ضرورت پایش مستمر معیارهای زیر تاکید کرد. این کارگاه آموزشی با تاکید بر لزوم تدوین «سیاست مدون و واضح هوش مصنوعی» روی وب‌سایت مجلات داخلی و همگامی با استانداردهای بین‌المللی نشر به کار خود پایان داد.